Potvissen: waar je ze ziet, en hoe zo'n tocht eruitziet

Potvissen kijken werkt op een handvol plekken, om één geologische reden: het dier jaagt in diep water, dus je kunt het alleen bereiken waar een canyon dicht langs de kust loopt. Kaikōura, Andenes en de Azoriaanse eilanden hebben precies dat, en daarom varen alle drie het grootste deel van het jaar terwijl andere bestemmingen niet verder komen dan een seizoen. Tochten beginnen bij € 45 op Pico; de prijzen op deze pagina worden regelmatig gecontroleerd.

Waar je naar kijkt

NOAA omschrijft de potvis als de grootste van de tandwalvissen, 12 m voor vrouwtjes en 16 m voor mannetjes, 15 tot 45 ton, met een leeftijd tot 60 jaar. De kop neemt ongeveer een derde van het lichaam in en bevat het spermaceti-orgaan — een oliezak die helpt geluid te bundelen, en de reden dat de soort van 1800 tot 1987 werd bejaagd. De huid achter de kop is vaak zichtbaar gerimpeld, de flippers zijn kleine peddels, de staartvin is driehoekig, en de rugvin is eerder een lage ronde bult dan een vin. Het is de enige levende walvisachtige met één enkel spuitgat, asymmetrisch links op de kruin, en daarom gaat de blaas schuin naar voren en naar links in plaats van recht omhoog.

Alles aan de tocht wordt bepaald door de duik. Volgens NOAA bereiken jachtduiken routinematig 600 m en kunnen ze 45 minuten duren; daarna rust de walvis enkele minuten aan de oppervlakte voordat hij weer naar beneden gaat. Een potvistocht is dus een luisteroefening, onderbroken door een paar minuten walvis. Bemanningen gebruiken hydrofoons om het geklik van een jagend dier op te vangen, leggen de boot waar het zou moeten opduiken, en wachten. Als de adempauze eindigt, kromt de rug, wordt de blaas korter, en komt de staart omhoog — het ene beeld waar iedereen aan boord op wacht.

1. Kaikōura
2. Andenes / Vesterålen
3. Azoren — Pico, afvaarten mrt–okt
4. West-IJsland

PiekGoedMogelijkDicht

Potvissen worden bekeken waar een canyon dicht bij land komt, dus het seizoen volgt de boten en het weer meer dan de dieren. Kaikōura en Andenes varen het hele jaar; de Azoren en IJsland stoppen wanneer de zee dat doet.

	Jan	Feb	Mrt	Apr	Mei	Jun	Jul	Aug	Sep	Okt	Nov	Dec
Kaikōura	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek
Andenes / Vesterålen	Goed	Goed	Goed	Goed	Piek	Piek	Piek	Piek	Goed	Goed	Goed	Goed
Azoren — Pico, afvaarten mrt–okt	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Goed	Dicht	Dicht
West-IJsland	Dicht	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Piek	Piek	Goed	Mogelijk	Dicht	Dicht	Dicht

Waar en wanneer

Kaikōura is de maatstaf. Whale Watch Kaikoura, de operator in Māori-handen aan die kust, stelt dat potvissen er het hele jaar wonen en dat tochten doorgaans één tot twee walvissen zien. Het publiceert een slagingspercentage van ruim 90% en, ongebruikelijk, een schriftelijk gevolg als de tocht mislukt: een terugbetaling van 80% van de prijs. Tochten varen het hele jaar op drie vaste tijden, met een vierde afvaart erbij in de zuidelijke zomer. Zie Nieuw-Zeeland.

Andenes, op de noordpunt van Vesterålen, is de Europese tegenhanger. Whalesafari vaart het hele jaar door vanuit Andenes, met een hoofdseizoen in de zomer van mei tot half september, en werkt de Bleik-canyon vlak voor de kust af. Van half oktober tot eind januari verschuift zijn aandacht naar het noorden, naar Skjervøy en Alta, voor de orka's en bultruggen van het haringseizoen — een totaal andere tocht. Zie Noorwegen.

De Azoren leggen potvissen voor de deur van Lajes do Pico, Horta en Ponta Delgada. Espaço Talassa, dat de wateren rond Pico sinds eind jaren tachtig bevaart, merkt op dat potvissen op slechts enkele mijlen van de kust te zien zijn en soms dichterbij dan drie mijl, en rekent ze tot de soorten die het het vaakst waarneemt; de gepubliceerde waarnemingstabellen lopen van maart tot en met oktober, en dat is het praktische seizoen. De vigia-uitkijkposten op de kliffen, geërfd uit de walvisvaartjaren, sturen de boten nog altijd naar dieren die de bemanning zelf niet kan zien. Zie de Azoren.

West-IJsland krijgt een kleinere versie van hetzelfde. IceWhale meldt dat potvissen het vaakst worden gezien op tochten vanuit West-IJsland in het late voorjaar en de vroege zomer, ruwweg april/mei tot augustus/september, en merkt op dat de dieren rond IJsland mannetjes zijn — wat past bij NOAA's beschrijving van volwassen stieren die naar gematigd water trekken terwijl vrouwtjes en kalveren in de tropen blijven. Zie IJsland.

Nog twee kusten horen op de lijst zonder bovenaan te horen: Madeira, waar potvissen het hele jaar opduiken naast grienden en tuimelaars, en Mauritius en Madagaskar, waar potvissen worden bekeken voor de westkust van Mauritius. Allebei plekken waar je een potvis als mooie uitkomst neemt in plaats van als plan.

Welke boot

Hier is een echte afweging, en die gaat niet over prijs. De RIB brengt je laag en dichtbij en draait snel als een walvis achter je opduikt; de catamaran brengt je er droog en laat je rechtop staan in een deining waarbij je op de RIB een touw zou vastklemmen. Canyonwater is open oceaan op alle drie de bestemmingen, en een potvistocht bestaat uit meer wachten dan een bultrugtocht. Beslis eerlijk welke van die twee zwaarder weegt voor jou.

De duikcyclus, en wat operators kunnen beloven

Officiële informatie

Wat de duikcyclus betekent voor je tocht

Duikdiepte

Bereikt tijdens de jacht routinematig 600 m

Duikduur

Kan 45 minuten duren; daarna ademt en herstelt de walvis enkele minuten aan de oppervlakte

Dieet

Inktvis, haaien, roggen en diepzeevis — ongeveer 3 tot 3,5 procent van het lichaamsgewicht per dag

Afstand

NOAA's richtlijn voor alle grote walvissen: minstens 100 yards, en 30 minuten of minder observeren

Status

Bedreigd onder de Endangered Species Act; een hoofddoelwit van de commerciële walvisvangst van 1800 tot 1987

Bron: NOAA Fisheries — Sperm whale. Van de officiële bron; controleer het voor vertrek nog eens.

Lees elke belofte over waarnemingen nauwkeurig. Die van Kaikōura is het duidelijkste gepubliceerde voorbeeld op deze pagina — een uitdrukkelijk "nee", gevolgd door 80% terugbetaling als de tocht niets vindt, en een definitie van "walvis" ontleend aan de Nieuw-Zeelandse Marine Mammals Protection Regulations, zodat een griend of een orka ook telt. Elders betekent een "garantie" vaker een gratis tweede tocht op een latere afvaart, wat alleen iets waard is als je nog in de buurt bent. Vraag het voordat je betaalt, en controleer de exacte formulering in de aanbieding.

Luisteren, niet kijken

Op een bultrugtocht speurt de bemanning naar blazen. Op een potvistocht speurt ze en luistert ze. Potvissen klikken vrijwel onafgebroken tijdens de jacht — een regelmatig, metronoomachtig geluid dat onder water kilometers ver draagt — dus een bemanning met een hydrofoon kan horen of er een dier onder hen zit, ongeveer hoe ver weg het is, en wanneer het gestopt is met klikken, en dat is het signaal dat het iets gevangen heeft en aan zijn opstijging begint.

Daarom stopt de boot vaak in ogenschijnlijk leeg water en wordt iedereen gevraagd stil te zijn. Sommige Azoriaanse en Noorse boten zetten de hydrofoon op de luidsprekers zodat je de klikken zelf hoort; dichter komen de meeste passagiers niet bij het begrijpen van wat het dier uit het zicht aan het doen is. De Azoren voegen een tweede, oudere techniek toe: de vigias, uitkijkposten op hoge grond aan de kust die blazen vanaf land spotten en de positie per radio aan de boten doorgeven.

Wat een dag kost

De Azoren zijn de goedkoopste manier om deze soort te zien: € 45 voor een tocht van tweeënhalf uur vanuit Lajes do Pico, € 70 voor de boten van drie uur op São Miguel en Pico, € 77,43 voor de onderzoeksachtige expeditie vanuit Horta op Faial. Kaikōura kost € 87,22 voor een cruise van drieënhalf uur, of € 189,38 als hele dag vanuit Christchurch, wat de verstandige manier is als je niet aan de kust verblijft. Noorwegen is de dure optie, en de tochten vanuit Andenes staan in NOK geprijsd op de eigen site van de operator in plaats van in de feed.

Twee praktische opmerkingen. Potvisbestemmingen annuleren vaker wegens weer dan de meeste andere, dus plan een reserveochtend in plaats van een reserve-uur. En neem als het kan de vroegste afvaart van de dag — vlak water maakt een lage blaas zichtbaar op een afstand die een omgewoelde middagzee volledig verbergt.

Waar potvissen een bonus zijn, geen plan

Madeira vaart het hele jaar vanuit Funchal, waar de standgrienden het betrouwbare dier zijn en potvissen het incidentele. Mauritius heeft een vergelijkbaar profiel voor de westkust bij Tamarin. De oostkust van Sri Lanka levert potvissen op tijdens het seizoen van Trincomalee, op tochten die als blauwevinvistochten worden verkocht.

Geen van deze tochten is slecht. Het zijn gewoon tochten waarop de potvis de goede dag is in plaats van de verwachte, en dat is iets anders om op te boeken — en de reden dat de vier rijen in de seizoenstabel hierboven de rijen zijn waar je een reis omheen plant.

Een tocht boeken

Operatorreviews om eerst te lezen (reviews in het Engels): Whale Watch Kaikoura, Whale Safari Andenes, Espaço Talassa op Pico en Futurismo op São Miguel.

Ons oordeel

Kaikōura, in elke maand

Whale Watch Kaikoura noemt potvissen bewoners van het hele jaar, publiceert een slagingspercentage van ruim 90% en betaalt 80% van de prijs terug als er geen walvis wordt gezien — geen andere potvisbestemming is zo transparant of zo consistent.

Sla over als Eén enkele Azoriaanse tocht in een week met slecht weer. Gun jezelf twee of drie ochtenden, of boek op een eiland waar de boten alternatieven hebben.

Bekijk data in Kaikōura vanaf € 87,32