Dwergvinvissen en gewone vinvissen: de betrouwbare walvissen van het noorden

De meeste walvistochten in de Noord-Atlantische Oceaan worden verkocht met bultruggen en geleverd met dwergvinvissen. Dat is geen klacht. De dwergvinvis is de walvis die er daadwerkelijk is — de kleinste baleinwalvis in Noord-Amerikaanse wateren, aanwezig van voorjaar tot herfst, dicht onder de kust, en de reden dat drie uur op een boot vanuit Reykjavík of Tobermory het geld waard is. De gewone vinvis is de andere helft van deze pagina en het tegenovergestelde dier: de op één na grootste soort op aarde, 23 tot 26 meter lang, en een zomergast in diep water binnen bereik van een paar specifieke havens.

De dwergvinvis in het kort

Een dwergvinvis wordt volgens NOAA Fisheries zo'n 10,7 meter (35 voet) lang en tot 9 ton (20.000 pond) zwaar, waarbij de vrouwtjes iets groter zijn dan de mannetjes. Het lichaam is zwart tot donker grijsbruin, met een lichte V-tekening achter de kop, een witte onderzijde en — hét beste kenmerk in de hele Noord-Atlantische Oceaan — een scherp afgetekende witte band dwars over het midden van elke donkere borstvin. De rugvin is vrij hoog en sikkelvormig en zit op ongeveer twee derde van de rug.

Het gedrag maakt ze tegelijk lastig en de moeite waard. NOAA beschrijft dwergvinvissen als dieren die je meestal alleen of in groepjes van twee of drie ziet. Ze komen kort boven, blazen laag en onopvallend en zijn weer weg; hun staartvin laten ze zelden zien. Newfoundland and Labrador Tourism meldt dat ze telkens 15 tot 20 minuten duiken en lodde, makreel of haring eten. Als je gids "dwergvinvis, tien uur, dichtbij" roept, kijk dan meteen — er komt geen tweede bedrijf.

De gewone vinvis in het kort

NOAA geeft de gewone vinvis 23 tot 26 meter (75 tot 85 voet), 40 tot 80 ton en een levensverwachting van 80 tot 90 jaar. Het is een snelle zwemmer, meestal in groepen van twee tot zeven, en in de Noord-Atlantische Oceaan eet hij vaak zij aan zij met bultruggen, dwergvinvissen en witflankdolfijnen — daarom kan één tocht op de Saint Lawrence je in een uur drie vinvissoorten laten zien.

De herkenningstruc zit in de kop. De tekening van een gewone vinvis is asymmetrisch: donker aan de linkerkant van de onderkaak, wit aan de rechterkant, en omgekeerd op de tong. Veel dieren dragen lichtgrijze V-vormige tekeningen achter de kop, en de onderzijde van de staartvin is vaak wit met een grijze rand. Die tekening is per dier uniek. Aan de oppervlakte zie je een hoge kolom van de blaas, dan een enorme rug die veel te lang naar voren blijft rollen, tot er tegen het einde een kleine, gehaakte vin verschijnt.

1. Dwergvinvis — IJsland
2. Dwergvinvis — Schotland en de Hebriden
3. Dwergvinvis — Saint Lawrence
4. Gewone vinvis — Saint Lawrence
5. Gewone vinvis — Azoren
6. Gewone vinvis — IJsland

PiekGoedMogelijkDicht

Beide soorten volgen in het voorjaar het voedsel naar het noorden en vertrekken in de herfst. De Azoren lopen voor op alle andere plekken, omdat de gewone vinvissen daar op trek passeren en niet de hele zomer blijven eten.

	Jan	Feb	Mrt	Apr	Mei	Jun	Jul	Aug	Sep	Okt	Nov	Dec
Dwergvinvis — IJsland	Dicht	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Piek	Piek	Piek	Piek	Goed	Mogelijk	Dicht
Dwergvinvis — Schotland en de Hebriden	Dicht	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Piek	Piek	Piek	Piek	Goed	Mogelijk	Dicht
Dwergvinvis — Saint Lawrence	Dicht	Dicht	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Piek	Piek	Piek	Goed	Mogelijk	Dicht
Gewone vinvis — Saint Lawrence	Dicht	Dicht	Dicht	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Piek	Piek	Piek	Mogelijk	Dicht
Gewone vinvis — Azoren	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Piek	Piek	Goed	Mogelijk	Dicht	Dicht	Dicht	Dicht
Gewone vinvis — IJsland	Dicht	Dicht	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Piek	Piek	Piek	Mogelijk	Dicht	Dicht

Waar je heen gaat

IJsland — april tot oktober. De Faxaflói-baai voor Reykjavík is dwergvinviswater: ondiep, rijk aan plankton en een kwartier van de oude haven. Húsavík in het noorden voegt bultruggen toe en, in sommige jaren, blauwe vinvissen aan de diepere rand van de Skjálfandi-baai, en Akureyri bewerkt de lange fjord. Het volledige beeld, inclusief welke haven bij welke maand past, staat op IJsland.

Schotland en de Hebriden — april tot oktober. De Hebridean Whale and Dolphin Trust geeft voor de Hebriden een dwergvinvisseizoen van april tot oktober en dieren tot 10 m, en heeft in die wateren ruim 250 individuen via foto's van hun rugvin geïdentificeerd. Dwergvinvissen bij Mull, de Small Isles en de Sound of Sleat komen in dezelfde weken als reuzenhaaien, met orka's als zeldzame bonus. De boten zijn klein, de prijzen laag en de tochten langer dan de IJslandse standaard. Zie Schotland en Ierland.

De Saint Lawrence — juni tot oktober. Het beste water voor gewone vinvissen op deze site. Het Saguenay–St. Lawrence Marine Park stelt dat negen soorten zeezoogdieren regelmatig in zijn wateren komen, waaronder dwergvinvissen, gewone vinvissen, blauwe vinvissen en bultruggen, en de gewone vinvissen zitten dicht genoeg onder de kust om ze met een boot van drie uur vanuit Tadoussac te bereiken. Canada behandelt de drie kusten.

De Azoren — voorjaar. Gewone vinvissen passeren de archipel in het voorjaar op trek, samen met blauwe vinvissen en noordse vinvissen; Visit Azores schaart potvissen en noordse vinvissen vervolgens bij de soorten die in de zomer veel voorkomen, naast de gewone dolfijnen en tuimelaars die er het hele jaar zijn. De Azoren legt uit hoe de vigia-uitkijkposten aan wal de boten aansturen.

Cape Cod — april tot oktober. Dwergvinvissen en gewone vinvissen eten op Stellwagen Bank samen met de bultruggen. Ze zijn de bijrol op een tocht die wordt verkocht op springende walvissen, maar ze zijn er betrouwbaar. Zie Cape Cod en New England.

De blaas lezen: een veldgids van twee minuten

Vrijwel alles wat je nodig hebt om deze walvissen te herkennen, gebeurt in de eerste drie seconden nadat ze boven komen. Het helpt dus om te weten waar je in welke volgorde op let.

De blaas. Die van een dwergvinvis is laag, dun en bij wind vaak onzichtbaar. Die van een gewone vinvis is één hoge kolom van 4–6 m, die lang genoeg blijft staan om naar te wijzen. Die van een bultrug is boller en breder. Als iemand aan dek roept en je ziet helemaal niets, dan was het waarschijnlijk een dwergvinvis.

De rug. Een dwergvinvis rolt strak en snel: vin en rug verschijnen vrijwel tegelijk. Een gewone vinvis laat een lange, gladde, donkere rug zien die maar blijft komen — de pauze tussen blaas en rugvin is het verklikker, en die duurt een paar seconden.

De vin. Dwergvinvis: hoog, scherp gehaakt, op twee derde van de rug. Gewone vinvis: relatief klein voor het lichaam, aan de voorrand naar voren hellend en heel ver naar achteren. Blauwe vinvis: een stompje.

De staartvin. Geen van beide soorten laat die doorgaans zien. Een opgeheven staart tegen de lucht is in de Noord-Atlantische Oceaan bijna altijd een bultrug, soms een blauwe vinvis, en je sein om de camera te laten zakken en te kijken.

Het gezelschap. Gewone vinvissen eten in losse groepen met bultruggen, dwergvinvissen en dolfijnen; dwergvinvissen zijn meestal alleen. Zeevogels die dicht opeen op een olieachtige plek water zitten, betekenen dat daar net iets heeft gegeten en misschien terugkomt.

Welke boot

Voor dwergvinvissen geldt: hoe kleiner, hoe beter. Het dier komt een paar seconden boven binnen honderd meter van de romp, en een RIB kan ernaartoe draaien terwijl een boot met 200 zitplaatsen nog aan het zwaaien is. Voor gewone vinvissen geldt het omgekeerde — je wilt hoogte en stabiliteit, omdat het om de schaal van het dier langszij gaat tijdens een lange, trage rol, en omdat het water van de gewone vinvis verder weg ligt en ruwer is.

De regels

IJsland heeft geen specifieke wet voor walvissen kijken; wat het wel heeft, is een vrijwillige branchecode, in 2015 door operators ondertekend na een workshop in Reykjavík en beheerd door IceWhale, de IJslandse vereniging voor walvissen kijken. Vraag of je operator ondertekenaar is — dat is de echte kwaliteitsfilter in IJsland, naast de aparte vraag of het bedrijf ook walvisvlees serveert of restaurants aanprijst die dat doen.

Officiële informatie

De IceWhale-gedragscode voor verantwoord walvissen kijken

Zoekzone

Buiten 3.000 m: snelheid minderen, een vaste uitkijk aanhouden, radiocontact houden met andere schepen

Naderingszone

Vanaf 300 m: die afstand eerst vasthouden en geleidelijk naderen; hoofdschroef stoppen, maximaal 5–6 mijl per uur; nooit frontaal naderen; parallel aan het dier bewegen

Voorzichtigheidszone

Binnen 50 m: de schroef stoppen als een walvisachtige nadert en pas weer inschakelen als alle dieren ruim uit de buurt zijn

Tijd

Bij voorkeur niet langer dan 20–30 minuten bij hetzelfde dier, en om de beurt als er meerdere boten zijn

Nooit

Walvisachtigen niet aanraken, niet met ze zwemmen en niet voeren; dolfijnen niet aanmoedigen op de boeggolf te rijden; niet door een dichte groep varen

Bron: IceWhale — Icelandic Whale Watching Association. Van de officiële bron; controleer het voor vertrek nog eens.

Ook Schotland werkt met richtlijnen. NatureScot stelt uitdrukkelijk dat de Scottish Marine Wildlife Watching Code "geen wet of verordening" is — het doel is bewustwording en praktische houvast — en raadt aan een operator te kiezen die is geaccrediteerd door het Wildlife Safe (WiSe) Scheme. De best-practice-gids bij de code geeft als vuistregels 100 m tot walvissen, 50 m tot dolfijnen en bruinvissen en 200–400 m tot moeders met kalveren of dieren die duidelijk eten of onderweg zijn, onder de zes knopen in een voorzichtigheidszone vanaf minstens 300 m, met maximaal zo'n twee boten tegelijk in die zone en nooit een rechtstreekse nadering.

In Canada worden dezelfde ontmoetingen door de wet geregeld, niet door een afspraak. In het Saguenay–St. Lawrence Marine Park is het een overtreding om dwergvinvissen, gewone vinvissen, bultruggen of bruinvissen tot binnen 200 m te naderen, en 200 tot 400 m geldt als voorzichtigheidszone — strenger dan de algemene Canadese regel van 100 m. Voor beloega's en blauwe vinvissen geldt een minimum van 400 m.

Wat het kost

De IJslandse klassieker van drie uur zit tussen € 82 en € 94, afhankelijk van de haven en de boot; de speedbootsafari vanuit Húsavík kost zo'n € 149. De boot van drie uur op de Saint Lawrence is ongeveer € 115, de zodiac € 94. Schotland staat helemaal niet in de vergelijking: onze partner verkoopt geen enkele Schotse walvistocht — elke aanbieding in zijn groep Schotland-en-Ierland is Iers — dus een tocht op de Hebriden boek je rechtstreeks bij de lokale operator. Prijzen worden regelmatig gecontroleerd.

Wie wat moet boeken

Ons oordeel

Ons oordeel

IJsland in juli, vanaf een grote boot

De langste dagen, de kalmste maand, en dwergvinvissen plus bultruggen in dezelfde drie uur voor minder dan € 100.

Sla over als Gericht op gewone vinvissen naar IJsland gaan — ze zitten ver uit de kust en zijn onregelmatig; de Saint Lawrence en de Azoren zijn het betrouwbare water voor gewone vinvissen.

Bekijk data in Reykjavík vanaf € 89

Boek een dwergvinvistocht met een dwergvinvis in gedachten en je hebt een goede dag; boek hem met een bultrug in gedachten en je maakt de vergissing waar de hele branche op is gebouwd. Wil je de grote vinvis, ga dan naar waar gewone vinvissen eten en niet naar waar ze af en toe passeren — de Saint Lawrence aan het einde van de zomer, de Azoren in het voorjaar. De aangrenzende soortpagina's zijn bultruggen, blauwe vinvissen en beloega's.