Walvissen kijken in Schotland en Ierland: de Hebriden, Shetland en West Cork

Walvissen kijken in Schotland en Ierland is de stilste bestemming in deze atlas, en de meest lonende als je met de juiste verwachtingen aankomt. Hier geen claims van 95% waarnemingen, geen vloot catamarans en geen garantievouchers. Wat er wel is: dwergvinvissen die de hele zomer foerageren tussen de Binnen-Hebriden, reuzenhaaien aan de oppervlakte bij Mull in augustus, een residente populatie tuimelaars in de Moray Firth die je vanaf een strand kunt bekijken, en gewone vinvissen en bultruggen die voor de Ierse zuidkust aankomen net als de rest van het noordelijk halfrond dichtgaat voor de winter.

De prijzen weerspiegelen de schaal. Een walvis- en dolfijntocht van drie uur vanuit Baltimore in West Cork kost ongeveer € 50, een zeeleventocht vanuit Kinsale ongeveer € 75, en een RIB-safari vanuit Dingle ongeveer € 135. Schotland is het lastige deel — onze partner heeft helemaal geen Schots walvisproduct, dus die tochten moet je rechtstreeks boeken. Dat zeggen we liever dan iets anders voor te wenden.

De cijfers achter de regio zijn behoorlijk. De eigen richtlijn van NatureScot registreert 23 soorten walvisachtigen in Schotse wateren in de afgelopen eeuw, waarvan zeven relatief algemeen, en stelt dat "the waters around Scotland are among the best in Europe for whale watching". De Irish Whale and Dolphin Group telt 25 soorten in Ierse wateren en noemt die "one of the most important places in Europe for cetaceans".

• AkureyriHet hele jaar, piek mei–sep
• AzorenHet hele jaar, piek apr–okt
• Canarische EilandenHet hele jaar
• DalvíkHet hele jaar, piek mei–sep
• HauganesHet hele jaar, piek jun–aug
• HúsavíkMrt–nov, piek jun–aug
• IJslandApr–okt
• MadeiraHet hele jaar
• NoorwegenNov–jan (Tromsø) · het hele jaar (Andenes)
• ReykjavíkHet hele jaar, piek apr–okt
• Schotland & IerlandMei–okt

1. Dwergvinvis — Hebriden
2. Reuzenhaai — West-Schotland
3. Tuimelaar — Schotland
4. Dwergvinvis — Zuid-Ierland
5. Gewone vinvis en bultrug — Ierse zuidkust

PiekGoedMogelijkDicht

Twee verschillende ritmes. Het Schotse seizoen is een zomerseizoen: dwergvinvissen van april tot oktober volgens de Hebridean Whale and Dolphin Trust, reuzenhaaien van mei tot oktober met een piek in augustus volgens NatureScot. De grote walvissen van Ierland lopen andersom — de IWDG meldt ontmoetingen met gewone vinvissen en bultruggen die vanaf de nazomer toenemen en in november en december pieken.

	Jan	Feb	Mrt	Apr	Mei	Jun	Jul	Aug	Sep	Okt	Nov	Dec
Dwergvinvis — Hebriden	Dicht	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Piek	Piek	Piek	Piek	Goed	Dicht	Dicht
Reuzenhaai — West-Schotland	Dicht	Dicht	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Goed	Piek	Goed	Mogelijk	Dicht	Dicht
Tuimelaar — Schotland	Goed	Goed	Goed	Goed	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Piek	Goed	Goed
Dwergvinvis — Zuid-Ierland	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Goed	Piek	Piek	Piek	Piek	Goed	Goed	Mogelijk
Gewone vinvis en bultrug — Ierse zuidkust	Mogelijk	Dicht	Dicht	Dicht	Dicht	Dicht	Mogelijk	Goed	Goed	Piek	Piek	Piek

Schotland: Mull, de Hebriden en Shetland

Het zwaartepunt is Tobermory op het Isle of Mull, waar de Hebridean Whale and Dolphin Trust zijn basis heeft op Main Street 28. HWDT is een stichting voor zeenatuurbescherming en geen tourbedrijf, maar bepaalt wat bezoekers hier weten: hij beheert de Hebridean Whale Trail, "over 30 unique sites across Scotland's spectacular west coast" van de Clyde tot Cape Wrath en helemaal tot St Kilda, en vaart met een onderzoeksjacht, de Silurian, met tien kooien — zes vrijwilligers en vier bemanningsleden — op expedities met overnachting die visuele en akoestische gegevens verzamelen. De stichting zegt dat 24 soorten walvissen, dolfijnen en bruinvissen in de wateren van de Hebriden zijn geregistreerd, en dat de Silurian meer dan 120.000 km heeft gesurveyd.

De dwergvinvis is het dier om je reis omheen te plannen. De soortenkaart van HWDT geeft april tot oktober, tot 10 meter, en merkt op dat er in de Hebriden meer dan 250 individuen zijn geïdentificeerd door hun rugvinnen te fotograferen. Dwergvinvissen zijn hier meestal solitair, af en toe in foerageergroepen van maximaal tien, en sommige zijn nieuwsgierig genoeg om een boot te benaderen en te spyhoppen.

Reuzenhaaien zijn de andere trekpleister, en voor veel operators de betrouwbaardere. De best-practicegids van NatureScot noemt de reuzenhaai de grootste vis in Britse wateren met tot 11 meter, omschrijft ze als seizoensbezoekers vooral langs de westkust in de zomer, en plaatst het seizoen tussen mei en oktober met een piek in augustus. Ze verzamelen zich op afzonderlijke plekken die belangrijk kunnen zijn voor foerageren en balts, dus de gedragscode vraagt om extra afstand waar baltsgedrag wordt gezien.

Orka's bestaan, en zijn bijna nooit de reden om te boeken. HWDT omschrijft de West Coast Community van de Hebriden als "just eight individuals, four males and four females", herkenbaar aan hun rugvinnen en zadelvlekken — de bekendste, John Coe, regelmatig gezien sinds 1992 en af en toe voor de Ierse kust. Shetland en Orkney bieden betere kansen, net zo vaak vanaf de kust als vanaf een boot.

Shetland en Orkney zijn de andere helft van het Schotse walvissen kijken, en ze werken anders. Er is daar vrijwel geen commerciële walvisvloot; wat er wel is, is een netwerk van mensen die vanaf kliffen kijken en melden wat ze zien, en orka's die dicht genoeg onder de kust komen om vanaf een parkeerplaats te worden bekeken. NatureScot merkt op dat waarnemingen van reuzenhaaien rond de Shetlandeilanden lijken toe te nemen. Zie de Noordelijke Eilanden als een bestemming om vanaf de kust te kijken, met een lange veerboot of een korte vlucht eraan vast, niet als een plek om een boot te boeken.

Voor dolfijnen ga je naar het oosten. NatureScot beschrijft een goed bestudeerde residente populatie aan de oostkust van zo'n 224 tuimelaars, sinds 1990 gevolgd via foto-identificatie en naar men aanneemt groeiend, met de Moray Firth, het Tay-estuarium en de Firth of Forth als belangrijke gebieden. Schotse tuimelaars worden tot 3,9 meter en zo'n 400 kg — merkbaar groter dan de soort elders, omdat deze dieren dicht bij de noordgrens van hun verspreidingsgebied leven. Chanonry Point, een half uur van Inverness, is het klassieke gratis uitkijkpunt.

Ierland: West Cork, Kerry en de Shannon

Het Ierse walvisseizoen loopt andersom vergeleken met bijna alle andere plekken in deze atlas. De Irish Whale and Dolphin Group meldt een gestage toename van ontmoetingen met gewone vinvissen en bultruggen vanaf de nazomer, met een piek in november en december, als de walvissen sprot en haring naar de kust volgen. Historisch waren Cork en Waterford de hotspots voor gewone vinvissen; sinds de vroege jaren twintig van deze eeuw heeft de IWDG een verschuiving naar het noorden, richting Donegal Bay, opgemerkt.

De schaal is klein en goed gedocumenteerd. Meer dan 60 individuele gewone vinvissen zijn via foto-identificatie vastgelegd in Ierse wateren, vooral langs de zuidkust, waaronder een dier dat bekendstaat als Scar en sinds 2005 van Cork tot Waterford is geregistreerd. Minstens 136 individuele bultruggen zijn sinds 1999 via foto-ID geregistreerd, waarvan er veel jaar na jaar naar dezelfde zuidwestelijke gebieden terugkeren, en sommige ook zijn gelogd bij Gibraltar, Nederland, Noorwegen en IJsland.

Dwergvinvissen zijn de kleinste en talrijkste baleinwalvissen van Ierland, gezien van het voorjaar tot midwinter en het vaakst in het zuiden en zuidwesten. Tuimelaars zijn de residente constante: minstens 145 ervan leven in het estuarium van de Shannon.

Het andere onderscheid van Ierland is juridisch. De IWDG tekent op dat de groep werd opgericht op een bijeenkomst in Dublin in december 1990, bijeengeroepen door Brendan Price om steun te winnen voor het uitroepen van Ierland tot walvis- en dolfijnreservaat; het voorstel werd op de eerste officiële vergadering in Cork in maart daarop afgerond en naar de Taoiseach gestuurd. Op 7 juni 1991 verklaarde de Ierse regering de Ierse wateren tot walvis- en dolfijnreservaat — het eerste van Europa.

Kijken vanaf de kust is, eerlijk gezegd, in Ierland een groot deel van het seizoen de betere keus. Het eigen advies van de IWDG voor de Coastal Whale Trail komt neer op een goed uitkijkpunt, een verrekijker en geduld — en vanaf Galley Head of Toe Head kijk je in november naar gewone vinvissen die een paar honderd meter uit de kust op sprot foerageren, op een dag waarop geen kleine boot zou uitvaren. De groep is er duidelijk over dat haar waarnemingskaarten laten zien waar mensen kijken, niet waar de dieren zijn, dus een leeg stuk van je lokale kust betekent niets.

Ireland's Coastal Whale Trail doet voor de zuidkust wat de Hebridean Whale Trail voor Schotland doet: kijkpunten op het land uitlichten van Donegal tot Cork en van Antrim tot Waterford. De IWDG noemt de Old Head of Kinsale, Seven Heads, Galley Head en Toe Head als aanbevolen landtongen, en is eerlijk over de vertekening in de eigen gegevens: waarnemingen concentreren zich waar mensen kijken.

Wat het kost

Wat de dag kost

Walvis- en dolfijntocht West CorkGetYourGuide, per persoon, 3 uur	€ 50
Zeeleventocht KinsaleGetYourGuide, per persoon, 3,5 uur	€ 75
RIB-zeesafari DingleGetYourGuide, per persoon, 2,5 uur	€ 135
Kijken vanaf de kust, Chanonry Point of Galley HeadVerrekijker en geduld	Gratis
Totaal	≈ € 50–€ 135 per persoon

Prijzen worden regelmatig gecontroleerd. Schotse operators zitten niet in de feed van onze partner, dus Schotse tochten moet je rechtstreeks bij het bedrijf boeken.

Prijscheck · GetYourGuide

Live prijzen per persoon, regelmatig gecontroleerd. Van laag naar hoog.

Tour	Prijs	Duur	Beoordeling
Dingle: Begeleide mini-ecoboottocht (2 uur)	€ 57,30 Laagste	2 u	★ 4.8 (139)	Bekijk data
Baltimore, County Cork: boottocht om walvissen en dolfijnen te spotten	€ 60	4 u	★ 4.4 (333)	Bekijk data
Kinsale: boottocht met walvissen en zeedieren spotten	€ 75	3.5 u	★ 4.4 (27)	Bekijk data
Dingle: zeesafari per opblaasboot met vormvaste bodem	€ 135	2.5 u	★ 4.8 (238)	Bekijk data

Die tabel is kort, en dat heeft een reden. Onze partner heeft in beide landen samen drie walvisproducten — Baltimore, Kinsale en Dingle, allemaal Iers — en helemaal geen in Schotland. Dat is een dunne lijst, en we tonen hem liever dan hem op te vullen. Ga je naar Mull, Oban, Gairloch of Lerwick, boek dan rechtstreeks bij de operator en kijk in de Schotland-categorie alleen voor de bredere dagtochten rondom een natuurtocht.

De regels, en waarom ze slechts advies zijn

Het Schotse kader is een gedragscode, geen wet. NatureScot is er duidelijk over: "The Code isn't a law or a regulation. Its main purpose is to raise awareness and offer practical guidance for responsible marine wildlife watching." Hij is ontwikkeld onder de Nature Conservation (Scotland) Act 2004, voor het eerst gepubliceerd in 2006 en herzien in 2017. Daaronder beschermt de wet de dieren nog altijd — het schaden of verstoren van veel zeedieren kan een strafbaar feit zijn.

Officiële informatie

De Scottish Marine Wildlife Watching Code

Status

'The Code isn't a law or a regulation.' NatureScot ontwikkelde hem onder de Nature Conservation (Scotland) Act 2004; voor het eerst gepubliceerd in 2006, herzien in 2017.

Dolfijnen en bruinvissen

50 meter, als breed geaccepteerde vuistregel

Walvissen

100 meter

Moeders met kalf, of dieren die foerageren of onderweg zijn

200–400 meter

Voorzichtigheidszone

Minder dan 6 knopen vanaf minstens 300 m afstand; nader onder een schuine hoek, nooit frontaal of recht van achteren

Drukte

'A rule of thumb is probably a maximum of two [vessels] at any one time within the caution zone'

Reuzenhaaien

Minimaal 100 m, oplopend tot 500 m waar baltsgedrag wordt gezien; met ze zwemmen 'is not considered best practice'

Een operator kiezen

'We recommend you choose a tour operator accredited by the Wildlife Safe (WiSe) Scheme'

Bron: NatureScot — Scottish Marine Wildlife Watching Code. Van de officiële bron; controleer het voor vertrek nog eens.

De gids is ongewoon openhartig over waarom exacte cijfers lastig zijn: "Distance is an issue, but specifying exact distances is problematic, not least because distances are difficult to judge on the water." Wat hij in plaats daarvan vraagt, is gedrag — nader onder een schuine hoek in plaats van frontaal, snijd nooit een groep af, houd een gelijkmatige parallelle koers als de dieren in beweging zijn, en zit je onverwacht dichtbij, zet de motor dan in vrijloop en laat ze passeren.

De walvisachtigen van Ierland zijn beschermd onder nationale en EU-wetgeving, en de eigen rol van de IWDG is onderzoek, reactie op strandingen en burgerwetenschap in plaats van regelgeving. De groep houdt een strandingsmeldlijn in de lucht en vraagt het publiek om waarnemingen en strandingen te melden — de moeite waard als je iets ziet vanaf een landtong.

Garanties, of het gebrek eraan

Zichtgarantie

Er is geen garantiecultuur aan deze kusten. Geen enkele Schotse of Ierse operator die we hebben gecontroleerd publiceert een waarnemingsgarantie, en het weer annuleert hier meer tochten dan waar dan ook in deze atlas.

Waarnemingsgaranties

Geen gevonden. Houd rekening met de mogelijkheid van een goede boottocht zonder walvissen.

Weer

Dit is open noordoost-Atlantisch water. Afvaarten worden afgelast om de zeegang, niet om de regen; plan een reservedag in.

Accreditatie in plaats daarvan

De aanbeveling van NatureScot is een operator met WiSe-accreditatie, omdat 'such operators will understand how to interact with the animals without causing disturbance'.

Partnerboekingen

De Ierse tochten in onze vergelijking vallen onder de annuleringsvoorwaarden van onze partner — lees ze op de aanbieding voordat je boekt.

Wat een gedragscode kan doen

De genoemde doelen van de Schotse code zijn onder meer je helpen genieten van het kijken naar wilde dieren en 'your chances of seeing wildlife' verbeteren — niet ze beloven.

Geen enkele operator kan een waarneming beloven. Aan deze kusten proberen de eerlijke het niet eens.

Operators op dit water

We hebben nog geen operatorreviews voor beide landen, wat op zichzelf een eerlijke weerspiegeling van de markt is: dit zijn kleine boten in familiebeheer in plaats van de bedrijven met meerdere schepen die we beoordelen in IJsland en Canada. Het advies van NatureScot is de nuttigste vervanging — kies een operator met accreditatie van het Wildlife Safe (WiSe) Scheme, omdat "such operators will understand how to interact with the animals without causing disturbance" — en let op het WiSe-logo voordat je boekt. In Ierland zijn operators die met onderzoekers van de IWDG samenwerken aan foto-identificatiesurveys een redelijke graadmeter voor hetzelfde.

Wil je hogere kansen en een dichtere vloot in dezelfde oceaan, dan zijn IJsland en de Azoren de voor de hand liggende alternatieven, en neemt Noorwegen het in de winter over. Wat Schotland en Ierland in plaats daarvan bieden, is een lege horizon, een gedragscode geschreven door mensen die beroepshalve naar deze dieren kijken, en de kans dat wat er opduikt een dwergvinvis op een paar bootlengtes afstand is.

Ons oordeel

Mull in juli voor dwergvinvissen en reuzenhaaien; West Cork eind oktober en november voor gewone vinvissen

Dat zijn de twee vensters waarin de dieren en het bevaarbare weer daadwerkelijk overlappen, en ze vallen aan tegenovergestelde uiteinden van het jaar.

Sla over als Schotland in de winter en Ierland midden in de zomer voor grote walvissen — in beide gevallen betaal je voor een boottocht in plaats van een walvistocht.

Bekijk data in West Cork vanaf € 60